PTTK
Sprawozdanie z wycieczki krajoznawczej Sandomierz, Lublin

                                Sprawozdanie z wycieczki krajoznawczej

                                        Sandomierz, Lublin i okolice

                                              11-13 wrze郾ia 2026


Trasa obejmowa豉 kluczowe o鈔odki historyczne i kulturowe regionu 鈍i皻okrzyskiego oraz lubelskiego. Pomimo niesprzyjaj帷ych warunk闚 atmosferycznych program zosta� zrealizowany w stopniu niemal kompletnym, dostarczaj帷 uczestnikom bogatej wiedzy z zakresu historii, architektury oraz lokalnych tradycji.

Pierwszy dzie� podr騜y koncentrowa� si� wok馧 mniejszych, lecz historycznie istotnych miejscowo軼i wojew鏚ztwa 鈍i皻okrzyskiego. Pierwszym by� Chmielnik – miejsce upami皻niaj帷e dziedzictwo 篡dowskie. Prowadz帷y przybli篡� powi您ania miasta ze 奸御kiem poprzez r鏚 Odrow捫闚 oraz przedstawi� etapy osadnictwa 篡dowskiego (Sefardyjczycy, Aszkenazyjczycy, Chasydzi), kt鏎zy zajmowali domy po wygnanych Arianach. G堯wnym punktem by這 zwiedzenie O鈔odka Edukacyjno-Muzealnego „安i皻okrzyski Sztetl” w dawnej synagodze, gdzie podziwiano unikaln� szklan� bim�, oraz poznano histori� tradycji koszernego uboju g瘰i. Warowne miasteczko Szyd堯w zachwyci這 XIV-wiecznymi murami obronnymi. Uczestnicy zwiedzili gotycki ko軼i馧 ufundowany przez Kazimierza Wielkiego jako ekspiacja za utopienie ksi璠za Marcina Baryczki (obiekt wyr騜nia rzadki uk豉d dwunawowy). Odwiedzono tak瞠 obronn� synagog� z cenn� kolekcj� jad闚 i polichromiami oraz nowoczesne Muzeum 奸iwki w Czekoladzie, nawi您uj帷e do 600-letnich tradycji sad闚 郵iwkowych, zwi您anych z W豉dys豉wem Jagie陶�, smakoszem 郵iwek. W Kurozw瘯ach zwiedzono pa豉c Popiel闚, ostatniego z czterech rod闚 (po Kurozw璚kich, Lanckoro雟kich i So速ykach) w豉daj帷ych zamkiem w jego ponad 700-letniej historii, w tym 鈔edniowieczne piwnice i lochy oraz odrestaurowane, eleganckie wn皻rza mieszkalne, z reprezentacyjn� sal� balow�, salonami oraz klimatycznymi kru瞟ankami. Z okien autokaru podziwiano rynek w Staszowie, a prowadz帷y wspomnia� o legendarnym Staszu Kmiotko, ch這pskim dziedzicu miasta. Dzie� zwie鎍zy這 szczeg馧owe zwiedzanie monumentalnych ruin zamku Krzy篙op鏎 w Uje寮zie (typ palazzo in fortezza). Przewodnik przybli篡� unikaln� symbolik� kalendarzow� obiektu oraz mroczne legendy o zaprawie murarskiej z cia� je鎍闚 tatarskich. Z powodu op騧nie� pomini皻o opactwo w Koprzywnicy.

Drugi dzie� po鈍i璚ono w ca這軼i eksploracji Lublina, poprzedzonej prelekcj� prowadz帷ego wycieczk� o Sejmie Czterech Ziem (hebr. Wa'ad Arba' Aracot), jedynym w ca貫j Europie autonomicznym organie podatkowo-s康owniczym 砰d闚, kt鏎y decyzj� kr鏊a Stefana Batorego dzia豉� w Lublinie dla Korony i pocz徠kowo te� Litwy od 1580 do 1764 r., oraz historii zniszczonej Wielkiej Synagogi Maharszala, nazwanej tak na cze嗆 wybitnego rabina, rektora lubelskiej jesziwy i talmudysty – Salomona Lurii, zwanego potocznie Maharszalem. Zwiedzanie z przewodniczk� Archikatedry 鈍. Jana Chrzciciela i 鈍. Jana Ewangelisty rozpocz皻o od barokowej Kaplicy Akustycznej i Skarbca z freskami J霩efa Meyera w technice trompe l'oeil. W nawie g堯wnej podziwiano monumentalny, 25-metrowy o速arz z hebanu. Wa積ym momentem by這 poznanie historii Cudu Lubelskiego z 1949 r. i zwi您anych z nim brutalnych represji UB. Wspomniano tak瞠 regularne wizyty ks. prof. Karola Wojty造, a p騧niej papie瘸 Jana Paw豉 II. Nast瘼nie grupa przesz豉 pod Bram� Trynitarsk� na teren Starego Miasta, mijaj帷 legendarny Kamie� Nieszcz窷cia (zwi您any z kl徠w� kata i bombardowaniem z 1939 r.). Zobaczono Bram� Krakowsk� oraz Trybuna� Koronny – dawny najwy窺zy s康 szlachecki, z kt鏎ym wi捫e si� podanie o diabelskim s康zie i „Czarciej ζpie” wypalonej w s璠ziowskim stole. Przewodniczka przybli篡豉 te� histori� zburzonej fary 鈍. Micha豉. Przez Bram� Grodzk� przewodniczka poprowadzi豉 grup� na wzg鏎ze zamkowe, gdzie zwiedzono Zamek Lubelski i Muzeum Narodowe, a zw豉szcza roma雟ki don穎n oraz Kaplic� Tr鎩cy 安i皻ej, ozdobion� na polecenie W豉dys豉wa Jagie陶y unikalnymi freskami bizantyjsko-ruskimi. Kaplica ta go軼i豉 sygnatariuszy Unii Lubelskiej w 1569 r. W neogotyckim gmachu muzeum (dawnej carskiej, hitlerowskiej i stalinowskiej katowni) uczestnicy podziwiali m.in. dzie豉 Jana Matejki: „Unia Lubelska” oraz „Przyj璚ie 砰d闚 r.p. 1096” w Polsce po pogromach w Niemczech i Czechach podczas Pierwszej Krucjaty. Dzie� zako鎍zy� si� przyjazdem do Kazimierza Dolnego, gdzie uczestnicy indywidualnie podziwiali renesansowy rynek i kosztowali legendarnych dro盥穎wych kogut闚. W drodze powrotnej min瘭i wie� Zag這ba (z neolitycznymi i rzymskimi znaleziskami archeologicznymi) oraz Jakubowice, historyczne gniazdo rodziny Witolda Gombrowicza.

Trzeci dzie� up造n掖 pod znakiem zwiedzania Sandomierza oraz Opatowa w drodze powrotnej na 奸御k. W Sandomierzu spacer z przewodniczk� rozpocz皻o od wej軼ia na gotyck� Bram� Opatowsk� (130 schod闚), sk康 podziwiano panoram� m.in. G鏎 Pieprzowych. Nast瘼nie grupa zesz豉 do Podziemnej Trasy Turystycznej, poznaj帷 legend� o Halinie Kr瘼iance oraz wk豉d g鏎nik闚 z Bytomia w ratowanie miasta przed katastrof� budowlan�. Po przej軼iu pod Collegium Gostomianum i Domem D逝gosza (Muzeum Archidiecezjalne), ze wzgl璠u na trwaj帷� msz� nie zwiedzono wn皻rza katedry Narodzenia NMP, lecz om闚iono znajduj帷y si� tam kontrowersyjny obraz Karola de Pr憝ot „Mord rytualny” jako 鈍iadectwo dawnych uprzedze� antysemickich na tle gospodarczym wojen, kt鏎e wyniszczy造 Rzeczpospolit� na prze這mie XVII/XVIII w. W zamku sandomierskim zwiedzono Muzeum Okr璕owe z ekspozycj� s造nnych Szach闚 Sandomierskich. Odjazd do Opatowa nast徙i� z parkingu przy XVII-wiecznym Spichlerzu. Ostatnim punktem programu by豉 roma雟ka Kolegiata 鈍. Marcina w Opatowie, kt鏎a by豉 dawniej miejscem sejmik闚 szlacheckich. Dzi瘯i uprzejmo軼i przewodniczki PTTK Opat闚 uczestnicy zobaczyli renesansowe freski ufundowane przez kanclerza Krzysztofa Szyd這wieckiego oraz jego s造nn�, odlan� w br您ie rze嬌iarsk� p造t� nagrobn� – „Lament Opatowski”. Wycieczka ko鎍zy豉 si� oficjalnym akcentem pod Szczekocinami, gdzie wr璚zono legitymacje nowym cz這nkom Oddzia逝 PTTK w 安i皻och這wicach. Powr鏒 do 安i皻och這wic nast徙i� oko這 godziny 21-szej.

Trasa wycieczki ukaza豉 historyczne splatanie si� na ziemiach polskich kultur i religii: katolickiej, 篡dowskiej (Chmielnik, Szyd堯w, Lublin) oraz prawos豉wnej (bizantyjskie freski w Lublinie i Sandomierzu). Odwiedzone obiekty (w tym unikatowe w skali kraju, jak Krzy篙op鏎, czy Kaplica Tr鎩cy 安i皻ej) stanowi� kluczowe filary polskiego dziedzictwa narodowego. Pomimo trudno軼i losowych i pogodowych (ska瞠nie wody, ulewny deszcz, problemy z parkingami), dzi瘯i elastycznemu zarz康zaniu i wsp馧pracy z lokalnymi przewodnikami program zrealizowano z sukcesem.

                                                        Roman Adler